مردم روستای «بالاده» از توابع بخش چهاردانگه شهرستان ساری که در سال‌های اخیر تلاش کردند تا با معرفی بخشی از ظرفیت‌های فرهنگی و غذایی منطقه گامی در مسیر رونق گردشگری پایدار مبتنی بر فرهنگ بومی بردارند، روز گذشته -۶ شهریور- چهارمین دوره جشنواره فرهنگی و بومی «هَلی تِرشی» را در این روستا برگزار کردند و پس از ۹ سال از برگزاری نخستین دوره، به ثبت رسیدن این رویداد فرهنگی در فهرست رویدادهای گردشگری ایران را جشن گرفتند.
«هَلی تِرشی» نام بومی «رب آلوچه» در زبان مازندرانی است؛ چاشنی پرطرفدار و خوشمزه‌ای که در تمام نقاط مازندران توسط بانوان به ویژه بانوان روستایی تهیه می‌شود و سهم پررنگی در مزه منحصربه‌فرد غذاهای مازندرانی‌ها دارد. مردم «بالاده» در یک دهه اخیر با پیگیری و برنامه‌ریزی انجمن فرهنگی روستا که با نام «سادوا» فعالیت می‌کند، گام‌های اولیه را برای برپایی رویدادی با محوریت «هلی تِرشی» برداشتند تا به بهانه شناساندن و تجاری‌سازی این محصول فرآوری شده به نام روستای خود، سایر ظرفیت‌های بالاده را نیز معرفی کنند.
نخستین دوره این رویداد مرداد ۱۳۹۵ با عرضه بیش از ۲۰۰ کیلوگرم رب آلوچه و سایر محصولات سنتی و بومی روستا و اجرای برنامه‌های فرهنگی و هنری گوناگون برگزار شد و مورد استقبال اهالی روستا و مردم منطقه و برخی گردشگران قرار گرفت. پس از آن در سال ۱۳۹۶ دومین دوره این رویداد برگزار شد. برگزاری سومین دوره رویداد «هلی ترشی» در بالاده با هفت سال تاخیر انجام شد و ۱۸ مرداد پارسال بالادهی‌ها برای سومین بار «هَلی تِرشی» را برگزار کردند.
برگزاری سومین دوره این رویداد به پشتوانه تجربه در برگزاری ۲ دوره نخست از کیفیت بهتری برخوردار بود و علاوه بر آن، هدفمندتر نیز برگزار شد. پیگیری برگزارکنندگان این رویداد برای ثبت «هلی تِرشی» در تقویم رویدادهای گردشگری ایران گام متفاوتی بود که در دوره سوم و تا پیش از برگزاری دوره چهارم برداشتند و این تلاش‌ها و پیگیری‌ها دقیقا یک روز پیش از برگزاری چهارمین دوره «هَلی تِرشی» به نتیجه رسید.
نامه ثبت رویداد گردشگری «هَلی تِرشی» روز پنجم شهریور یعنی یک روز پیش از برگزاری چهارمین دوره این رویداد بومی به امضای انوشیروان محسنی بندپی معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی رسید و لوح ثبت این رویداد نیز دیروز –پنجشنبه- در جشنواره «هَلی تِرشی» به مسوولان و اهالی این روستا تقدیم شد.
پشتوانه مردمی رویدادهای بومی
«سید علی فاطمی‌نیا» مدیر بازاریابی و تبلیغات گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مازندران در مراسم اهدای لوح ثبت ملی جشنواره «هَلی تِرشی» با بیان این‌که این اقدام برای رویدادهای مردمی مبتنی بر فرهنگ بومی که در برگزاری استمرار دارند انجام می‌شود، گفت: فرآیندی در کشور به نام ثبت رویدادهای گردشگری داریم که رویدادهای دارای سابقه و مستندات مربوط به استقبال مردم و گردشگران از این برنامه‌ها در صورت تداوم‌شان به ثبت می‌رسند. جشنواره هلی‌ترشی بالاده نیز با توجه به ظرفیت‌های مناسبی که در این زمینه دارد، با تایید معاونت گردشگری وزارت میراث فرهنگی به عنوان بیست‌ویکمین رویداد مازندران در تقویم رویدادهای گردشگری کشور به ثبت رسیده است.
وی افزود: این رویداد به خاطر مردمی بودنش و تکیه بر داشته‌های فرهنگی و بومی روستا به ثبت رسیده است. رویدادهای اینچنینی در صورتی که مردم پای کار نباشند استمرار نخواهند داشت. سابقه نشان می‌دهد که این قبلیل برنامه‌ها با توجه به این‌که از دل مردم و بر پایه سنت‌ها و میراث فرهنگی و فرهنگ بومی هستند مستمر می‌مانند.
این کارشناس گردشگری با اشاره به ظرفیت‌های بالای منطقه چهاردانگه و روستای بالاده، تصریح کرد: ثبت «هَلی تِرشی» در فهرست رویدادهای گردشگری کشور و شناخته‌تر شدن این منطقه برای گردشگران، فرصت مناسبی است تا کنش‌گران و اهالی منطقه با راه‌اندازی تعاونی‌ها و تشکل‌ها هم در مسیر حفظ داشته‌ها و جاذبه‌های ارزشمند منطقه پویاتر شوند و هم فعالیت‌های اقتصادی هدفمند را بر پایه همین ظرفیت‌های بومی و محلی و منطقه‌ای گسترش دهند.
روستای «بالاده» ساری در مرز مازندران و سمنان و حاشیه پارک ملی کیاسر با حدود سه هزار سال پیشینه سکونت انسان، دارای ظرفیت‌های تاریخی، فرهنگی و طبیعی فراوانی در حوزه گردشگری و کوهنوردی است که با توجه به همین ظرفیت‌ها در فهرست روستاهای هدف گردشگری مازندران نیز قرار دارد.
بالادهی‌ها با توجه به این‌که آلوچه‌های جنگلی در نیمه‌های تابستان می‌رسند و زمان چیدن و پخت رب آلوچه اواخر مرداد و اوایل شهریور است و همچین به دلیل حضور مردم در مناطق ییلاقی در این زمان از سال، تصمیم گرفتند تا این محصول فرآوری شده از آلوچه جنگلی را به عنوان محور رویداد فرهنگی روستای خود انتخاب کنند.
جشنواره بومی محلی «هَلی تِرشی» به طور کاملا مستقل و مردمی با همراهی و هم‌افزایی مردم بالاده و نهادهایی مانند انجمن فرهنگی «سادوا»، شورای اسلامی، پایگاه بسیج و دهیاری این روستا برگزار می‌شود.
در این رویداد مانند بسیاری از رویدادهای بومی و محلی دیگر علاوه بر معرفی یک محصول به عنوان محور اصلی جشنواره، برنامه‌های فرهنگی دیگری مانند پوشیدن لباس سنتی محلی، اجرای موسیقی مازندرانی، تئاتر با رویکرد فرهنگ بومی، سخنرانی شخصیت‌های فرهنگی، چل‌ریسی (چرخ ریسندگی با دست)، تِلِم‌زنی، پخت آش محلی، برگزاری بازارچه تولیدات بومی و برخی برنامه‌های فرهنگی دیگر نیز برگزار می‌شود.
