۲ کتاب «روزگار بی‌قراری» و کتاب «روزگار بی‌پناهی»، نوشته مصطفی نوری که با تکیه بر اسناد تاریخی، مطبوعات و روایت‌های شفاهی، بخشی کمتر بازخوانی‌شده از تاریخ سیاسی، اجتماعی و اقتصادی شمال ایران در فاصله سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ را بررسی می‌کنند، همزمان با روز ملی مازندران و آغاز هفته مازندران رونمایی شد.
پایگاه خبری چهاردانگه نیوز: همزمان با هفته مازندران، عصر پنج‌شنبه ۱۴ آبان ماه آیین رونمایی و معرفی دو کتاب تاریخی “روزگار بی‌قراری” و “روزگار بی‌پناهی” نوشته “مصطفی نوری”، با همکاری مدیریت اسناد و کتابخانه ملی مازندران و دانشگاه ملی مهارت استان برگزار شد؛ نشستی که در آن، تاریخ شمال ایران از خلال اسناد، خاطرات و روایت‌های مردمی مورد بازخوانی قرار گرفت و فرصتی برای بررسی ابعاد تاریخی، پژوهشی و روش‌شناختی این دو اثر فراهم شد.
تاریخ‌نگاری از دل اسناد تا روایت زندگی مردم رحمت‌الله رجایی، پژوهشگر تاریخ و فرهنگ، با اشاره به کارنامه پژوهشی مصطفی نوری و انتشار ۱۶ اثر و ۳۲ مقاله از سوی او، رویکرد سندمحور نویسنده و توجه به تاریخ محلی مازندران و گرگان را از ویژگی‌های برجسته این دو کتاب دانست.
وی بهره‌گیری همزمان از اسناد بالادستی، اسناد خانوادگی و منطقه‌ای، مطبوعات و تاریخ شفاهی را از امتیازهای این آثار برشمرد و ارتباط موثر نویسنده با راویان و افراد محلی را عاملی برای افزایش اعتبار روایت‌های تاریخی دانست.
رجایی با تاکید بر این که نوری در این دو اثر تنها به قهرمانان، نخبگان و چهره‌های سیاسی نپرداخته، بلکه زندگی روزمره مردم و تحولات اجتماعی را نیز بررسی کرده است، گفت: نویسنده از تاریخ‌نگاری سنتی فراتر رفته و به تاریخ‌نگاری مردمی گام گذاشته است.
وقتی اسناد پراکنده به روایتی خواندنی تبدیل می‌شوند سیدمحمود سادات، معاون پژوهشی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، با اشاره به گستردگی منابع مورد استفاده در این دو کتاب، پیوند دادن تاریخ با جغرافیای منطقه و تبدیل اسناد دشوار و پراکنده به روایتی خواندنی را از ویژگی‌های پژوهش نوری دانست.
وی ضمن ارزیابی مثبت آثار، بر اهمیت افزایش تعداد مصاحبه‌شوندگان در پژوهش‌های تاریخ شفاهی و ضرورت تقویت جنبه‌های تحلیلی در کنار توصیف رویدادها تاکید کرد و این دو کتاب را آثاری دانست که می‌توانند در آینده به منابعی قابل‌اتکا برای مطالعات تاریخ منطقه تبدیل شوند.
تاریخ محلی؛ فراتر از روایت سیاستمداران و رویدادهای رسمی شهرام یوسفی‌فر، استاد تاریخ دانشگاه تهران و عضو شورای علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، با تاکید بر دشواری خوانش انتقادی اسناد تاریخی و تکمیل روایت آنها با منابع مطبوعاتی، تلاش نویسنده در گردآوری و تحلیل این منابع را ارزشمند ارزیابی کرد.
وی با بیان این که تاریخ محلی نباید صرفاً بازخوانی روایت‌های رسمی و کلان‌نگر باشد، اظهار کرد: پژوهش در این حوزه باید از روایت‌های رسمی فراتر برود و به واکاوی زندگی انسان‌ها در پیوند با جغرافیا، اقتصاد و شرایط اجتماعی بپردازد.
یوسفی‌فر همچنین بررسی تجربه زیسته مردم در دوران جنگ و اشغال، شناخت لایه‌های پنهان تحولات اجتماعی و توجه به گروه‌هایی که کمتر در روایت‌های رسمی مجال سخن گفتن یافته‌اند را از ضرورت‌های تاریخ‌نگاری محلی دانست.
از اشغال تا کودتا؛ چرا مصطفی نوری سراغ این سال‌ها رفت؟ مصطفی نوری، نویسنده دو کتاب، با اشاره به انگیزه خود از انتخاب این دوره تاریخی گفت: کمبود اطلاعات و پژوهش‌های متمرکز درباره تحولات شمال ایران در سال‌های پس از شهریور ۱۳۲۰، از مهم‌ترین دلایل پرداختن به این مقطع تاریخی بوده است.
وی درباره محتوای “روزگار بی‌قراری” توضیح داد: این کتاب با بررسی میراث دوره رضاشاه، به اشغال ایران، پیامدهای آن و تحولات سیاسی و اجتماعی ازجمله سرکوب حزب توده در سال ۱۳۲۵ می‌پردازد. نوری افزود: “روزگار بی‌پناهی” از خروج نیروهای روسیه آغاز می‌شود و تا کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ادامه می‌یابد.
در این اثر، تحولات سیاسی و اجتماعی، مسائل کارگری و به‌ویژه زندگی مردم فرودست، همچنین تحولات دوره مصدق و زمینه‌های شکل‌گیری کودتا بررسی شده است.
این پژوهشگر تاکید کرد که در تدوین این دو کتاب کوشیده تا مصائب و چالش‌های مردم شمال ایران را در دوران اشغال و سال‌های پس از آن بازتاب دهد؛ چراکه با پایان اشغال، زندگی مردم به شرایط عادی بازنگشت.
وی اسناد سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، اسناد وزارت امور خارجه و دیگر مراکز آرشیوی، مطبوعات دوره، خاطرات و منابع تاریخ شفاهی را از مهم‌ترین منابع مورد استفاده در این پژوهش‌ها برشمرد.
دو کتاب، دریچه‌ای به تاریخ فراموش‌شده شمال ایران دو کتاب “روزگار بی‌قراری” و “روزگار بی‌پناهی” به قلم مصطفی نوری و از سوی انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران منتشر شده‌اند. این آثار با تکیه بر اسناد و روایت‌های تاریخی، تصویری از تحولات سیاسی و اجتماعی شمال ایران و زندگی مردم در یکی از پرآشوب‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر ارائه می‌کنند.
