اوقات شرعی کیاسر
🔴الندان؛ یک دریاچه، چهار تا صاحب و یک دنیا پرسش
حادثه تلخ روز جمعه در آب‌بندان الندان، ما را دوباره برد به خاطره پدالوسواری خرداد ۱۴۰۰؛ پروژه فیلم مستندی که فعلاً متوقف مانده، اما موضوع این یادداشت هم از یک تفریح خانوادگی شروع شد. رئیس یکی از شعب بانک سپه در قائمشهر تصمیم می‌گیرد همراه خانواده، حدود ۱۰۰ کیلومتر دورتر از محل زندگی، یک روز از تعطیلات آخر تابستان را در طبیعت بگذراند؛ غافل از اینکه اتفاقی تلخ در انتظار خانواده سیدجواد ساداتی لاجیمی است.
🔴۸ مصدوم و یک جان‌باخته
شامگاه جمعه خبری در خروجی هلال‌احمر استان منتشر شد: «امدادرسانی به ۸ مصدوم حادثه قایق موتوری در دریاچه الندان».
پنج نفر از مصدومان به مرکز درمانی مرکز استان منتقل شدند و صبح شنبه پزشکی قانونی مرگ مردی حدوداً ۴۶ ساله را تأیید کرد؛ علت مرگ نیز غرق‌شدگی اعلام شد. در همین فاصله، ویدیویی چندثانیه‌ای از حادثه در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست شد؛ قایق موتوری ظاهراً از کنترل خارج می‌شود، سرنشینان را به بیرون پرتاب می‌کند و در ادامه کودکی خردسال موفق می‌شود کنترل قایق را به دست بگیرد. قهرمان این قصه، دختر راننده قایق موتوری است.
قایق موتوری ظاهراً از کنترل خارج می‌شود، سرنشینان را به بیرون پرتاب می‌کند و در ادامه کودکی خردسال موفق می‌شود کنترل قایق را به دست بگیرد. قهرمان این قصه، دختر راننده قایق موتوری است.
🔴عمق دریاچه چقدر است؟
یکی از اهالی منطقه، عمق دریاچه در این فصل را کمتر از یک‌ونیم متر عنوان می‌کند. او می‌گوید شالیزارهای پایین‌دست سال‌هاست از آب این دریاچه سیراب می‌شوند. با این حال، تعیین دقیق چگونگی مرگ این شهروند موضوعی کارشناسی است و نمی‌توان بر اساس تصاویر یا گفته‌های محلی درباره آن حکم صادر کرد. موضوع مناقشه‌برانگیز اما جای دیگری است: فعالیت قایق موتوری.
🔴قایقی که «یک هفته‌ای» بود!
مدیر دفتر مشترکین و سرمایه‌گذاری شرکت آب منطقه‌ای مازندران اعلام کرده فعالیت قایق موتوری غیرقانونی بوده است. خانم فاطمه محبوبی گفته: «بعد از این که حادثه اتفاق افتاده متوجه شدیم یک هفته هستش که یک واحد قایق موتوری توسط مستاجر دریاچه آورده شده فعالیتش رو شروع کرده…» اگر این قایق تنها یک هفته قبل وارد مجموعه شده، تکلیف تصاویر و ویدیوهای سال‌های گذشته از فعالیت قایق در الندان چیست؟
🔴صورتجلسه ۱۴۰۳ چه می‌گوید؟
بر اساس مستنداتی که به دست ما رسیده، در بند چهارم صورتجلسه ۲۹ شهریور ۱۴۰۳ آمده است: «…کلیه تعرفه‌های اخذ شده جهت ایجاد درآمد مشخص در این مجموعه، اعم از ورودی، آلاچیق، پدالو و قایق و غیره، توسط مسئولین دریاچه به تأیید اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی برسد.» یعنی دست‌کم در تابستان ۱۴۰۳، «قایق» در یک صورتجلسه رسمی مجموعه موضوعیت داشته و حتی برای آن بحث تعرفه مطرح شده است. پس سؤال روشن است: اگر قایق مجاز نبوده، چرا درباره تعرفه آن در یک صورتجلسه رسمی صحبت شده است؟
اگر قایق مجاز نبوده، چرا درباره تعرفه آن در یک صورتجلسه رسمی صحبت شده است؟منابع طبیعی که مأمور شده بود حداکثر ظرف شش ماه کتابچه طرح الندان را تهیه کند. باید پرسید: این کتابچه تهیه شده یا نه؟!
🔴کتابچه طرح کجاست؟
در همان صورتجلسه، منابع طبیعی مأمور شده بود با هماهنگی محیط زیست، آب منطقه‌ای و میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، حداکثر ظرف شش ماه کتابچه طرح الندان را تهیه کند. حالا باید پرسید: این کتابچه تهیه شده یا نه؟ اگر تهیه شده، ضوابط استفاده از قایق، پدالو، آلاچیق و سایر خدمات گردشگری در آن مشخص شده است؟ از سوی دیگر، شرکت تعاونی‌های گردشگری فجرآوران الندان و اولیکای چهاردانگه موافقت اصولی را اخذ کرده‌اند و صدور مجوز و پروانه بهره‌برداری نیز منوط به تدوین کتابچه طرح شده است. پس اینجا هم یک سؤال دیگر داریم: سرنوشت کتابچه طرح به کجا رسیده است؟
🔴یک دریاچه، چهار تا صاحب
مشکل شاید دقیقاً از همین‌جا شروع می‌شود؛ جایی که چهار دستگاه، هرکدام بخشی از مسئولیت را بر عهده دارند، اما در زمان بروز مشکل مشخص نیست مسئولیت نهایی با چه کسی است. آب منطقه‌ای دغدغه منابع و ذخیره آب برای کشاورزی را دارد و از منابع طبیعی می‌خواهد موضوع لایروبی را دنبال کند. منابع طبیعی درباره عرصه و نحوه بهره‌برداری ملاحظات خودش را دارد. محیط زیست نگران زیست‌بوم و البته «وزق‌ها»ست. میراث فرهنگی و گردشگری هم از زاویه گردشگری به موضوع نگاه می‌کند. این پهنه آبی آذرماه ۱۳۹۴ به عنوان میراث طبیعی ثبت شده و طبیعتاً دخل و تصرف و هرگونه تغییر در آن، موضوع ساده‌ای نیست. اما باورکردنی نیست که مجموعه‌ای با این اهمیت، سال‌ها این‌گونه میان دستگاه‌ها بلاتکلیف بماند.
🔴الندان؛ مقصدی که تبلیغ می‌شود
سال‌هاست الندان به عنوان یکی از نقاط هدف گردشگری معرفی و تبلیغ می‌شود. گردشگر به اینجا می‌آید، هزینه می‌کند، از خدمات استفاده می‌کند و انتظار دارد حداقل استانداردهای ایمنی و نظارت وجود داشته باشد. او قرار نیست بداند آب منطقه‌ای چه مسئولیتی دارد، منابع طبیعی چه می‌گوید، محیط زیست نگران چه چیزی است و میراث فرهنگی کدام مجوز را صادر می‌کند. گردشگر فقط می‌خواهد سالم به خانه برگردد.
قرار نیست بداند آب منطقه‌ای چه مسئولیتی دارد، منابع طبیعی چه می‌گوید، محیط زیست نگران چه چیزی است و میراث فرهنگی کدام مجوز را صادر می‌کند. گردشگر فقط می‌خواهد سالم به خانه برگردد.
🔴از «وزق» تا قلع‌وقمع
اما ماجرا فقط به قایق ختم نمی‌شود. سال‌هاست درباره لایروبی، حفظ زیست‌بوم، ساخت‌وساز و ایجاد تأسیسات در محدوده الندان اختلاف نظر وجود دارد. یک طرف افزایش ظرفیت ذخیره آب و لایروبی را دنبال می‌کند؛ طرف دیگر نگران تبعات زیست‌محیطی آن است. یک جا صحبت از وزق‌هاست و جای دیگر بحث تأسیسات و نحوه بهره‌برداری. آن‌طور که شنیده‌ایم، حتی موضوع قلع‌وقمع برخی تأسیسات نیز تا مراحلی پیش رفته، اما به دلایلی که از آن با عنوان ملاحظات سیاسی و امنیتی یاد می‌شود، به نتیجه نرسیده است. حتی جلساتی با حضور نمایندگان مجلس و دیگر ذی‌نفعان برگزار شده است.
اگر این روایت درست است، چرا کار به نتیجه نرسیده؟ اگر تأسیسات غیرمجاز بوده‌اند، چرا تعیین تکلیف نشده‌اند و اگر قانونی بوده‌اند، چرا سال‌ها محل اختلاف بوده‌اند؟
🔴الندان را از مردم نگیرید
در این میان، یک نکته نباید فراموش شود. مردم محلی سال‌ها با این آب‌بندان زندگی کرده‌اند. اولویت نخست آنها نیز حفظ ذخایر آبی برای کشاورزی است. طبیعی است جامعه محلی که با ظرفیت، محدودیت و شرایط منطقه آشنایی دارد، بتواند همکاری مؤثرتری با بهره‌بردار داشته باشد. اما مسئله اینجاست که چه کسی باید میان منافع کشاورزی، محیط زیست و گردشگری تعادل ایجاد کند؟ نمی‌توان همه چیز را به مردم یا بهره‌بردار واگذار کرد و بعد، هنگام حادثه، همه مسئولیت‌ها را متوجه یک نفر کرد.
🔴حالا نوبت پلمب است؟
پس از حادثه، صحبت از پلمب مجموعه مطرح شده است.اما آیا پلمب پاسخ همه این پرسش‌هاست؟ با بستن الندان و بیکار شدن عده‌ای که از این مجموعه درآمد دارند، مسئله حل می‌شود؟ یا بهتر نیست ابتدا تکلیف دستگاه‌ها، مجوزها، بهره‌برداری، تأسیسات، قایق‌ها و مسئولیت هر دستگاه مرور و مشخص شود؟ شاید بد نباشد از خودمان بپرسیم: از روی همین صورتجلسات چند سری دیگر باید کپی بگیریم تا تکلیف روشن شود؟
🔴چه کسی مسئول است؟
حادثه الندان را نباید فقط به یک قایق موتوری و یک بهره‌بردار تقلیل داد.
باید مشخص شود چه کسی مجوز داده، چه کسی نظارت کرده، چه کسی باید جلوی فعالیت غیرمجاز را می‌گرفته و چرا اگر مشکلی وجود داشته، قبل از وقوع حادثه برطرف نشده است.
وقتی یک جاذبه طبیعی برای استفاده عمومی در اختیار یک نهاد یا بهره‌بردار قرار می‌گیرد، باید مقررات روشنی وجود داشته باشد؛ مقرراتی که هم مسافر و گردشگر، هم بهره‌بردار و هم دستگاه‌های متولی ملزم به رعایت آن باشند.
حقوق همه طرف‌ها باید محترم شمرده شود؛ اما مهم‌تر از همه، حق مردم برای یک تفریح امن است.حادثه عصر جمعه در الندان، حالا مجموعه‌ای از پرسش‌های بی‌پاسخ را پیش روی ما گذاشته است؛ پرسش‌هایی که انتظار می‌رود ذی‌نفعان و دستگاه‌های مختلف، به جای پاس‌کاری، برای آنها پاسخ روشن و مستند ارائه کنند. و در پایان یک نکته را باید روشن گفت: نهادهای محلی، به دلیل شناخت و اشرافی که بر شرایط منطقه دارند، بیشترین همکاری را با بهره‌برداران انجام داده‌اند. روی صحبت این یادداشت، بیش از آنکه با نیروهای محلی باشد، با مدیریت کلان و مرکز تصمیم‌گیری است. مسئولیت باید پیش از حادثه مشخص شود، نه پس از آن.
سید روح الله شجاعی
