پایگاه خبری چهاردانگه: گروه تلگرامی عکس و فیلم های قدیمی کیاسر حاوی عکس های ارزنده و مطالب ارزشمندی است که از شهر کیاسر در این گروه به اشتراک گذاشته می شود.
پایگاه خبری چهاردانگه ضمن تشکر از تمام کسانی که دل در گروه دیار خود دارند و با انتشار عکس های و مطالب ارزشمند خواهان حفظ هویت فرهنگی خود هستند، این پایگاه در راستای رسالت فرهنگی خود برای معرفی هرچه بیشتر منطقه جهت ماندگاری و نگهداری این اسناد ارزشمند در آرشیو این پایگاه برای استفاده محققین با آقای مرتضی ذوالفقاری، در مورد انتشار عکس و مطالب منتشر شده در این گروه در سایت چهاردانگه نیوز شدند وایشان از این امر استقبال نمودند و پایگاه خبری چهاردانگه بابت این همکاری از ایشان تقدیر و تشکر به عمل می آورد.
یکی از این مطالب ارزنده ای که در گروه عکس و فیلم قدیمی کیاسر منتشر شده است مطلب ارزنده به قلم دکتر هادی سعیدی کیاسر در باره هنر و شخصیت ملاعباس رجبی کیاسری و سنت مداحی و تعزیه خوانی در شهر کیاسر می باشد که در ادامه می آید.
سلام و سپاس و دست مریزاد آقا مرتضای عزیز و هنرمند و فرهیخته.
آنجه خدمتتان مَی فرستم اگر چه زندگینامه یا ترجمه ی احوال استاد مرحوم ملا عباس رجبی نیست ، ولی نکات مهمی را در نسبت با هنر و شخصیت آن بزرگمرد و سنت مداحی و تعزیه خوانی شهر ما در بر دارد.
اکر اندکی طولانی شد بر من ببخشایید . هر چه گفته شد از باب ضرورت و لزوم انتقال معرفت بود.
پاینده باشید.
مرحوم مغفور زنده یاد استاد ملا عباس رجبی کیاسری ، نمونه و نخبه و سرآمد آخرین نسل از میرزایان بزرگ و تعزیه گردانان ذوفنون مناسک قدسی و هنر آیینی و مذهبی تعزیه در کیاسر بلکه آستان مازندران و کل کشور بود به ضرس قاطع و بی هیچ مبالغه و مجامله و تردیدی می توان گفت که این استاد بزرگ آواز اصیل إیرانی و ذاکر و مدکر مخلص و بی بدیل فضائل و مناقب آل الله، “چکیده” ی یکی از نامدارترین و درخشان ترین و اثرگذارترین خاندان های مشهور تعزیه در یکی دو سده ی اخبر ایران یعنی خاندان جلیل “رجبی کیاسری” به شمار مَی آمد، همینجا لازم است که توضیح و تعریفی اجمالی و گذرا از لفظ محتشم “چکیده” در اصطلاح اهل تعزیه ارایه شود:
“چکیده”در تعزیه به چه کسی گفته می شود؟
این عنوان معتبر به شبیه خوان یا تعزیه گردانی إطلاق می شود که در خانواده ای از خانواده های اصیل تعزیه خوان به دنیا آمده باشد و از کودکی با ایفای نقش شبیه کودکان آل الله (ع) اصطلاحا سالها “بچه خوانی” کرده و پس از إثبات تسلط خود بر روایت دقیق فرد های اولاد أولیا و اجرای مقبول و مؤثر آواها و نغمات و مقامات موسیقایی هر نقش ، به مرور در نقش شبیه های اولیای نوجوان و جوان ظاهر شود و بدرخشد. سپس از پی سالها تعلیم و تمرین و اجرا ، با توفیق در اجرای دقیق و درست آواز ها و ادای ماهرانه ی نقش اصلی در مجالسی همچون “شهادت حضرت قاسم بن الحسن (ع) و شهادت حضرت علی اکبر (ع) ” “قاسم خوانی” و “علی اکبر خوانی” را با قدرت و درخشش پشت سر گذاشته ، اندک اندک به “شهادت خوان” یعنی إیفا کننده ی نقش شبیه اصلی در مهمترین مجالس تعزیه تبدیل شود. “شهادتخوانی” که در مهمترین و از نظر اجرا و آواز دشوارترین مجالس تعزیه ، نقش اصلی و محوری دارد. اجرای استادانه ی نقش اصلی در مجالس مهمی چون مجلس “شهادت پهلوان بی همتای میدان کربلا حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام” یا “مجلس شهادت مسلم بن عقیل” یا “شهادت حر بن یزید ریاحی” و … تا ایفای نقش شبیه امام (ع) در مجلس “شهادت سالار شهیدان حضرت امام حسین علیه السلام” بر عهده ی “شهادتخوان” گروه است. شهادتخوانی که به مقام استادی می رسد ، اگر گذشته از داشتن هنر مدیریت و قابلیت رهبری یک گروه هنری ، بر تمام دقایق همه ی نقشهای مثبت و منفی در تمامی مجلس ها إشراف کامل داشته باشد و علاوه بر آن ، از ذوق هنری سرشار و دانش موسیقایی بی کران و استعداد شاعری و حتا آهنگسازی برخوردار باشد، به مرور به جایگاه رفیع “میرزای تعزیه” یا معین البکا” خواهد رسید.جنین “شبیه خوانی” را که پیوسته و پرورده ی خاندانی از خاندانهای تعزیه خوان و تعزیه گردان است و همه ی لوازم این هنر و مناسک آیینی را در حد اعلا ذاتا و اکتسابًا با خود دارد “چکیده ی تعزیه” می نامند. البته “چکیده” منحصر به شهادتخوانان و ایفا کنندکان نقشهای أولیا نیست . بلکه یک “مخالف خوان” یعنی کسی که نقش شبیه اشقیا را إیفا می کند نیز می تواند “چکیده ی تعزیه” باشد.
شبیه خوانان و ذاکران اهل بیت (ع) اصطلاح “چکیده” را معمولا در برابر اصطلاح “چسبیده” به کار مَی برند.
“چسبیده” به شبیه خوانی کفته می شود که خود از خانواده و خاندانی تعزیه خوان نیست اما این هنر آیینی را بر اساس عشق و علاقه از محضر استادان فن آموخته است. از میان “چسبیده” ها نیز گاه استادان نامداری برخاسته اند اما دوام مناسک قدسی تعزیه مرهون “چکیده ها” و خاندان های بزرگ مربوط به این هنر است که غالبا پدر در پدر و چندین نسل خادم اهل بیت و راوی و ناشر فضائل و مناقب آن بزرگواران بوده اند.
زنده یاد استاد میرزا عباس رجبی کیاسری بکی از شهادتخوانان و تعزیه گردانان سرآمد و صاحب سبک و از “چکیده” های ممتاز و متمایز و بزرگ هنر تعزیه در قرن اخیر بوده است.
این استاد هنرمند و تعزیه خوان بی نظیر ، در هر نقش و هر مجلسی از مجالس پرشمار تعزیه ، به مدد صوت و لحن داوودی ، قدرت و پاکیزکی و دلنشینی إعجاب انگیز صدا ، تحریر های مطول و متنوع و بی همتا، إشراف عمیق هوشی و گوشی خود بر دقایق پنج دستگاه و هفت آواز موسیقی ردیف فارسی ، قدرت حیرت آور حنجره اش را در اجرای بی نقص مقام ها و گوشه های کمتر شناخته و شنیده شده ی آواز إیرانی ، در اعلا درجه ی دقت و ملاحت و استواری به نمایش می گذاشت.
علاوه بر این ، بر ایفای تمام نقش ها از موافق و محالف به یک اندازه تسلط داشت و در هر موقعیتی و نقشی ، بر بدیهه و بی درنگ ، اجراهای استادانه و بی مانند خود را عرضه مَی کرد.
زنده یاد استاد ملا عباس رجبی کیاسری ، فرزند عالم ربانی و خطیب و ذاکر نامدار فضائل و مناقب اهل بیت مرحوم مغفور حجه الاسلام و المسلمین ملا رجبعلی بود که خود علاوه بر استادی در منبر و فن وعظ و خطابه ، شبیه خوان و تعزیه گردانی بزرگ و نام آور بود. مرحوم استاد ملا عباس رجبی (حسب روایت شناسنامه شان که علی العاده مَی تواند چندین سال دیرتر از تاریخ تولدشان صادر شده باشد) متولد سال
۱۲۹۷ هجری شمسی است و چون در خردسالی پدر بزرگوارشان را از دست داده اند، تحت تکفل و تعلیم و تربیت برادر بزرگشان عالم فرزانه ، خطیب و منبری بی همتا، و تعزیه خوان و تعزیه کردان و “تعزیه ساز” نابغه و اسطوره ای ، حضرت حجه الاسلام والمسلمین جناب حاج “شیخ احمد رجبی کیاسری” الگو و اسوه و آموزگار و بحق استاد الاساتید تمامی ذاکران و شبیه خوانان بزرگ مازندران قرار گرفت. مرحوم ملا عباس ، از آنجا که صدا و استعدادی بی بدیل داشت ،از کودکی آموختن نغمات و اشعار و الحان. مجالس مختلف تعزیه را در محضر بزرگترین و ماهرترین و خوش صدا ترین استاد روزگار یعنی برادر هنرورش مرحوم شیخ احمد آغاز کرد. او که “چکیده” و عصاره ی یکی از مشهورترین خاندانهای تعزیه بود و هم گوهر صدا و هم بخت شاگردی در محضر استادی بی همتا نصیبش شده بود ، از این فرصت به درستی استفاده کرد و با عشق و شوری بی پایان و همت و پشتکاری درخشان ، قدم به قدم و مرحله به مرحله از شاگردی تا استادی پیش رفت و به یکی از بزرگان تعزیه ی ایران تبدیل شد. تعزیه ای که به لحاظ شعر و روایت بر معتبر ترین و ارزشمندترین نسخ تعزیه ی کشور یعنی روایت شاعران بزرگی چون رضوانی و میر عزا و میرزا انجم و… متکئ بود و به لحاظ مقام ها و ألحان موسیقایی و شیوه های إجرایی ، اصیل ترین و نزدیکترین نمونه به تعزیه های “تکیه دولت” تهران در عهد ناصرالدین شاه به شمار مَی آمد و مَی آید.
زنده یاد استاد ملا عباس رجبی اگر در نهایت تواضع و خاکساری (حتا تا واپسین روزهای عمر بابرکتش) خود را در برابر استاد و مراد و برادر بزرگش مرحوم حاج شیخ احمد ، شایسته ی عنوان ذاکری نمی دید و شبیه خوان به حساب نمی آورد ، اما به درستی بر ارزشهای منحصر به فرد صدا و ارجمندیهای موسیقایی و هنری شیوه و اجرای خود و خاندانش وقوف داشت و کمترین ضعف و خارج آهنگی یا کوچکترین نمونه ی عدول از أصول إجرائی و آوازی را تحمل نمی کرد. او در نهایت کهولت و پیری و ضعف جسمانی ، همچنان تحریرهای قدرتمندانه و جلالی و منحصر به فرد و آرایه های بسیار هنرمندانه ی آواز در دستگاههای موسیقی ردیف فارسی را در اجراهایش با بهترین شکل و شیوه به نمایش می گذاشت. تا آنجا که وقتی برای نخستین بار بعد از انقلاب ، تعزیه در تالار اندیشه ی تهران و برنامه ی مستند چند قسمتی تلویزیونی “تعزیه در مازندران” با محوریت اجرای ایشان و زنده یاد استاد “آقا شیخ محمد رجبی” عرضه شد، استادان و آهنگسازان بزرگ موسیقی سنتی ، بزرگانی همچون استاد مجید کیانی و دکتر حمید رضا اردلان و دیگران ، با خواهش و اصرار بسیار تقاضا داشتند که کنسرتهای بزرگی با اجرای آواز ایشان و نواختن ساز از سوی بهترین نوازندگان ایران در تهران برکزار شود. حتا نمونه هایی از اشعار حافظ و سعدی و نسیمی (شاعر عارف معاصر حافظ) را خدمت استاد آوردند و ایشان آن اشعار را به بداهه در دستگاههای سه گاه و چهارگاه و شور و ماهور و افشاری خواندند. اجرا و مخصوصا تحریرهای ایشان در هشتاد سالگی چنان پرقدرت و تکان دهنده بود که إعجاب و اشتیاق استادان حاضر در مجلس را صدچندان کرد و اصرارشان برای اجرای کنسرت به مراتب شد. دریغا که اصرارها به جایی نرسید و استاد مرحوم بِنَا به نوع نگاه مذهبی خویش و قداستی که برای تعزیه قائل بود حاضر نشد همان الحان و دستگاهها و مقام های مألوف و آشنا رابا اشعاری غیر از اشعار تعزیه و در قالب کنسرت موسیقی سنتی (همراه با ساز ) اجرا کند.
از درخشان ترین اجراهای استاد ملا عباس رجبی کیاسری، می توان به ایفای بی نظیر نقش چوپان در تعزیه ی “طفلان مسلم” ، ایفای نقش جانگداز شبیه امام حسین (ع) در مجلس شهادت حضرت ابوالفضل (ع) خاصه در روایت مشهور به “تعزیه ی دو برادری” که همراه با برادر و استادش مرحوم آقا شیخ احمد اجرا می شد، شهادت خوانی در تمامی مجالس معروف در دوره ی جوانی و میان سالی ، اجرای نقش اصلی در مجلس شهادت “حضرت موسی بن جعفر(ع) و بالاخره اجرای استادانه و تکرار تشدنی نقش های مخالف در تعزیه های مختلف؛ کاری که معمولا از کمتر شهادتخوانی بر مَی آید.
گذشته از هنر شبیه خوانی و تعزیه گردانی ، مداحی و منقبت خوانی هم بخشی از هنر استاد ملا عباس رجبی را شکل می داد. در این زمینه نیز ، چون ایشان از خانواده و خاندان خادمان و ذاکران نامدار اهل بیت بود با تکیه بر صوت و لحن بی بدیل و روحنواز و مهارتهای استادانه اش ، شخصیتی ممتاز و استادی سرآمد بود. هنوز و همچنان پیران و میان سالان کیاسر و ساری ، اجرا و ألحان خاص و منحصر به فرد ایشان را به یاد دارند و خوشبختانه نمونه هایی از آن اجراها هنوز در دسترس اهل دل قرار دارد.
این استاد کم نظیر موسیقی سنتی ایران ( که عموم نغمات و مقاماتش برگرفته از نواها و آواهای جان بخش تعزیه است) تا آخرین روزهای عمرش ، به عنوان ذاکر و راوی فضائل و مناقب آل الله ، عاشقانه به خاندان عصمت و طهارت خدمت کرد. علاوه بر آن با انتقال
ظرایف و دقایق هنر خود به نسل های بعدی ، از ألحان مخصوص و شیوه ی اصیل و متفاوت مداحی و تعزیه خوانی شهر و منطقه ی ما صیانت کرد و آن را به شاگردان پرشمارش بویژه اعضای خاندان محترم رجبی که خاندان مداحی و شبیه خوانی و خدمت صادقانه و خالصانه به معارف اهل بیت است انتقال داد.
روحش شاد و نامش تابناک باد!
هادی سعیدی کیاسری
با سلام واحترام ،محضر مبارک استاد دکتر سعیدی از مرقومات جنابعالی در خصوص نشان دادن چهره ی زبر دست هنر تعزیه مازندران تقدیر داریم ودر ادامه باید گفت کجایند آن مردانی که زره هنر بر تن داشتند ودریغ از یک جو چشم داشت مادی واقعا امکانات الکترونیکی امروز می خواست وهنر بدیع این مردان وتنها می توان گفت نور نثار روح پاک وقدسی آنها که بی آلایش از کنار ما پر کشیدند وما ماندیم این راه های نرفته …….