اوقات شرعی کیاسر
در تقویم فرهنگی کشور، 19 اردیبهشت روز ملی اسناد و میراث مکتوب و 28 اردیبهشت روز جهانی موزه تنها مناسبتهایی نمادین نیستند؛ این روزها یادآور مسئولیتی جدیاند: حفاظت از حافظه تاریخی، هویت فرهنگی و سرمایههای مکتوب و مادی یک سرزمین. با این حال، وقتی پای ساری، مرکز استان مازندران، به میان میآید، تصویر پیش رو بیش از آنکه مایه افتخار باشد، نشانهای از یک کمتوجهی مزمن و قابل نقد است.
اینکه ساری هنوز از داشتن یک موزه در شأن مرکز استان محروم است، پرسشی جدی را پیش روی مدیران میگذارد: چگونه ممکن است استانی با این پیشینه تاریخی، فرهنگی و تمدنی، مرکزیتی داشته باشد که حتی از ابتداییترین زیرساختهای نگهداری و نمایش میراث خود بیبهره باشد؟ موزه فقط محل نمایش اشیا نیست؛ موزه حافظه جمعی یک شهر است، جایی برای روایت تاریخ، آموزش نسل جدید و تقویت هویت شهری. فقدان آن در مرکز استان، نشانهای روشن از عقبماندگی در سیاستگذاری فرهنگی است.
از سوی دیگر، ساختمان فعلی کتابخانه ملی و مرکز اسناد مازندران که در جوار فرمانداری ساری قرار دارد، نه از نظر فضا و نه از حیث استانداردهای لازم، پاسخگوی وظیفه خطیر نگهداری از اسناد تاریخی نیست. اسنادی که بخشی از شناسنامه استاناند، نباید در فضایی مستقر باشند که با نیازهای تخصصی حفاظت، امنیت، رطوبتسنجی، آرشیو استاندارد و توسعه آینده فاصله دارد. تداوم این وضعیت، فقط یک نارسایی اداری نیست؛ خطر مستقیم برای میراث مکتوب مازندران است.
نکته انتقادی اینجاست که چنین وضعیتی معمولاً نه از نبود آگاهی، بلکه از نبود اراده اجرایی ناشی میشود. وقتی سالها درباره ضرورت ایجاد موزه و احداث ساختمان مناسب برای مرکز اسناد سخن گفته میشود، اما خروجی آن همچنان در حد وعده باقی میماند، باید از مدیران پرسید: سهم فرهنگ در اولویتهای توسعه استان دقیقاً کجاست؟ آیا میراث تاریخی تنها در مناسبتها مورد توجه قرار میگیرد و در عمل به حاشیه رانده میشود؟
استاندار و فرماندار ساری در این میان مسئولیتی مضاعف دارند. آنان باید به جای نگاه تشریفاتی و مناسبتی، با یک برنامه فوری، مشخص و زماندار برای حل این عقبماندگی وارد عمل شوند. تعیین زمین مناسب، تخصیص اعتبار، پیگیری ملی و استانی، و ایجاد سازوکاری برای حفاظت حرفهای از اسناد و آثار، حداقل اقداماتی است که از مدیریت استان انتظار میرود.
ساری اگر میخواهد واقعاً «مرکز استان» باشد، باید در فرهنگ نیز مرکز باشد. مرکز استانِ بیموزه و با مرکز اسنادِ نامناسب، نمیتواند مدعی پاسداری از تاریخ و هویت خود باشد. امروز وقت آن است که این ضعف نه فقط بیان، بلکه جبران شود؛ پیش از آنکه میراث مکتوب و تاریخی مازندران، زیر سایه بیتوجهی، آسیبهای جبرانناپذیر ببیند.
