محرم درمازندران و آئین هایی با قدمتی چند صد ساله

پایگاه خبری چهاردانگه: شیوه‌های مرسوم عزاداری سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین(علیه السلام) هر منطقه و استان مراسم های متفاوت بوده و حضور حداکثری اقشار مختلف اعم از پیر وجوان، کودک و نوجوان، مرد و زن نقطه عطف تمامی مراسم های سوگواری و عزادارای امام سوم شیعیان و یاران آن حضرت است که هرسال با شکوهتر از سال گذشته در مساجد، تکایا، خیابان ها برگزار می شود.

با وجود گذشت یک هزار سال از مصیبت شهادت امام حسین(علیه السلام) و یاران وفادارش، نه تنها از عمق این حادثه کاسته نشده، بلکه هرچه می‌گذرد، قلمرو عاشورا گسترده‌تر شده و آئین‌های عزاداری باشکوه بیشتری برگزار می‌شود.

مازندرانی های محب علی(علیه السلام) و آل علی قبل از شروع ماه محرم با غبارروبی مساجد و نصب پرچم های عزای امام حسین (علیه السلام) در سطح روستاها و شهر، تکایا، حسینیه ها، زینبیه ها، مساجد، ادارات و دستگاه های اجرایی و حتی خانه های خویش به استقبال ماه محرم می روند.

اهتزاز پرچم ها و بیرق های مشکی و نصب پارچه نوشته هایی از سخنان امام حسین (علیه السلام) و تکاپوی هیئت ها برای تهیه مایحتاج مراسم های عزاداری و اطعام دهی محرم و صفر، پخش نواهای مداحی مداحان اهل بیت(علیهم السلام) از مساجد، اتومبیل ها و مراکز فروش این اقلام فرهنگی دینی، حماسه عاشورا را در اذهان مردم زنده می کند.

مردمان این دیار با تمیز کردن ظروف آشپزخانه مساجد، تکایا، حسینیه ها و امامزادگان خود را آماده پذیرایی از مهمانان امام حسین(علیه السلام) می نمایند، عده ای در روزهای پایان ذی الحجه که به محرم حسینی ختم می شود نذری پخت می کنند و کوی و برزن را مملو از شور حسینی می نمایند.

کودکان و نوجوانان برای مشارکت در عزاداری محرم و خدمت به عزاداران حسینی از یکدیگر سبقت می گیرند و زنان زحمت کش و سخت کوش مازندران دیارعلویان که ۱۰هزار و ۴۰۰شهید دوران دفاع مقدس و ۳۳شهید مدافع حرم را در دامان خویش پرورش دادند نیز با برپایی جلسات خانگی همانند حضرت زینب(سلام الله علیها) پیام عاشورا و هدف امام حسین(علیه السلام) از قیام را سینه به سینه نقل می کنند تا با گوشت و پوست فرزندانشان آمیخته شود.

مجالس عزاداری امام حسین(علیه السلام) و یاران آن حضرت در مازندران به مدت ۲ماه به طول می انجامد و در طول محرم و صفر از نماز صبح تا پاسی از شب با حضور روحانیون و مداحان ادامه دارد.

مازنی ها با برگزاری آئین های سنتی اعتقادات و باورهای دینی و مذهبی خود را به اهل بیت(علیهم السلام) نشان می دهند و این آئین های سنتی از پدران و نیاکان ما با گذشت چندین سال و با وجود تهاجم فرهنگی و با بکارگیری طرق های مختلف تجددگرایی و مدگرایی، به نسل های جدید رسیده است.

تکیه دوستن«بستن»

مردم مازندران دو تا سه روز پیش از ماه محرم به جهت آماده سازی مقدمات مراسم عزاداری غبارروبی، آراستن و آذین بندی تکایا را به اجرا درمی آورند.

دسته های عزاداران در این استان نشانه هایی شامل بیرق، کتیبه، علم، شش گوش، کتل و چهل چراغ را با خود حمل می کنند که با اجرای آئین «تکیه دوستن» آمداه می شود.

نذر روسری

این سنت دیرینه در برخی از روستاهای مازندران همانند روستای کلوده شهرستان محمودآباد از سال های دور به این صورت که علمی را با روسری های نذری تزئین می کنند، اجرا می شود. مردم در صورت برآورده شدن نذرشان، یک روسری به علم می بندند.

قلک شکنی

آئینی سنتی که به همت اقوام مختلف در مازندران با هدف جمع آوری نذورات عاشقان و دلسوختگان مکتب اهل بیت(علیهم السلام) برگزار می شود. در این آئین، پول هایی که طی یک سال از محرم سال گذشته تا محرم سال بعد در قلک ها، جمع آوری شده با باز کردن قلک ها اجرا می شود و پول ها برای برپائی مجالس عزاداری امام حسین (علیه السلام)  و یاران آن حضرت، استفاده می شود.

روضه خوانی

مردم شهرها و روستاهای مازندران با جانمایی یک مبنر کوچک دو پله ای در بزرگ ترین اتاق منزل خویش با دعوت از یک واعظ و سخنران ذکر مصایب و مناقب امام حسین(علیه السلام) و یاران آن حضرت را بصورت یک دهه یادآور می شوند و عمدتا با حضور بانوان برگزار می شود.

طعام دهی(فرمابزوئن)

سنت طعام دهی (فرمابزوئن) یک سنت کهن و دیرین است که در روز عاشورا ساکنان شهر و روستا با هزینه شخصی از عزاداران حسینی برای صرف ناهار در منازل خود دعوت به عمل می آورند .

تعزیه خوانی

تعزیه نوعی نمایش مذهبی و سنتی است که معمولا در آن واقعه‌ی عاشورا و شهادت امام حسین (علیه السلام) و یاران آن امام همام به تصویر کشیده می‌شود. این نمایش منظوم که شبیه‌خوانی نیز نامیده می‌شود سابقه‌ زیادی در شهرها و روستاهای مازندران دارد و یکی از روش‌های عزاداری و عرض ارادت به ساحت اهل بیت (علیهم‌السلام) محسوب می شود.

اشک ریختن مخالف خوانان تعزیه در سوگ اباعبدالله (علیه السلام) و مظلومیت اهل بیت (علیهم السلام) یکی از تاثیرگذارترین صحنه‌های یک مجلس تعزیه بشمار می رود.

قوم بنی اسد

مراسم قوم بنی اسد یکی از مراسم ماه محرم است که در شهرهای مازندران اجرا می شود به این صورت که گروهی با لباس سفید به راه می افتند بیلی را در دست دارند و تابوتی را به صورت سمبلیک و به یاد اینکه شهدای کربلا تشییع نشدند، حرکت می دهند.

کرب زنی

کرب یک قطعه چوب تراشیده به اندازه ای است که در کف دست جای می گیرد و خط بیرونی آن صاف است و از پشت آن بندی دارد که به پشت دست می افتد. کرب در کف دست قرار می گیرد و انگشتان برگرد آن حفاظ می شوند. برخی مردم مازندران یک جفت کرب را در دست می گیرند و با آهنگ نوحه آنها را برهم می کوبند.

گهواره بندی(گره بندی)

سنت مذهبی گهواره بندی (گره بندی) از سنت های عزاداری ماه محرم در برخی از روستاها و شهرهای مازندران است که از سالیان دور در روز عاشورا برگزار می شود، کودکان این روستا در این روز گهواره ای را به نام گهواره حضرت علی اصغر (علیه السلام)  با پارچه ای سبز تزیین کرده و این گهواره را با نوحه خوانی و زنجیرزنی همراهی می کنند.

کرنا نوازی

مراسمی است که در روز عاشورا در رثای اباعبدالله الحسین (علیه السلام) و اهل بیت(علیهم السلام) جهت پاسداشت و زنده نگهداشتن قیام عاشورا در غرب مازندران نظیر منطقه تنکابن آخوندمحله، نارنج بن، تالش محله، کپوک و سادات محله و بخش هایی اجرا می شود.

منبرکشی

آیین مذهبی منبرکشی از جمله مراسم ایام محرم است که در محله قدیمی شهر ساری اجرا می شود و افرادی که خادمان منبر هستند و نسل به نسل منبر را نگهداری می کنند، این مراسم را به اجرا در می آورند که می توان به مراسم منبرکشی خانه علمدار در کوچه سیزده پیچ ساری اشاره کرد.

سقانفار (سقا تالار)

سقاتالارها یا همان سقانفارها، در کنار حسینیه ها به یادآوری نقش سقای کربلا حضرت ابوالفضل (علیه السلام) توجه دارد. زمین سقانفارها موقوفه حضرت ابوالفضل(علیه السلام) است و به ابوالفضلی شهرت دارد.

معماری و عزاداری ها در سقانفارها ویژه مازندران است و در آستانه محرم با پارچه های سبز و سیاه پوشانیده می شوند.

نخل گردانی

نخل، تابوت بزرگ و بلندی است که بر آن خنجر و شمشیر و پارچه های قیمتی بسته شده و در روز عاشورا به عنوان نمادی از تابوت امام حسین (علیه السلام) حرکت داده می شود، نخل نماد تابوت امام حسین است و چون در زمان های قدیم برای تزئین تابوت از برگ های درخت خرما استفاده می شد؛ نام نخل را برای خود جاودان ساخت.

این مراسم در برخی روستاهای مازندران نظیر روستای «نوا» شهرستان آمل با قدمتی ۶۰۰ساله  و در روستای اورتشت شهرستان محمودآباد با ۱۰۰قدمت برگزار می شود. نخل در میان بوی اسپند حرکت داده می شود و صحنه ای بی بدیل و شورانگیز خلق می کنند.

شام غریبان

عزاداران امام حسین(علیه السلام) پس از ۱۰ روز عزاداری برای امام سوم شیعیان و یاران آن حضرت، با حضور در خیابان ها، تکایا ومساجد برای این امام همام مراسمی با عنوان شام غریبان بصورت دسته روی و سینه زنی برگزار می کنند. این مراسم در همه شهرها، بخش ها و روستاهای استان مازندران مرسوم است.

گزارش: سودابه احمدپور ملکشاه

بازنشر – این مطلب بازنشر بوده و در تاریخ 10 مهر 1395 در پایگاه خبری چهاردانگه منتشر شده بود.