زباله ها؛ بلای جان شمالی ها

مدتی قبل ، ناکامی مازندران در مهار و حل مشکل زباله به بحث روز رسانه ها و اهالی استان تبدیل شد که البته مشارکت در بحث یا واکنش مسوولان استانی را به همراه نیاورد و این سوال همچنان بی پاسخ ماند که آیا وجود مافیای زباله در مازندران صحت دارد یا شایعه‌ای بیش نیست. مافیای زباله افرادی هستند که از بحث انتقال زباله سود می‎برند، اما این افراد و برخورد مافیایی آنان هنوز به مردم معرفی نشده و تلاش‌هایی هم انجام می‎شود که مردم در این ارتباط چیزی ندانند. اینکه چه افرادی از انتقال زباله در شهرهای استان سود می‎برند چندان اطلاعاتی در دست نیست، اما بحث انتقال زباله به منطقه چهاردانگه مازندران به طول 130 کیلومتر با گردش مالی 13 میلیارد تومانی همراه است و بابت این رقم، شهرداری از مردم هزینه می‌کند. اطلاعاتی از هزینه حمل سایر نقاط مازندران در دست نیست، اما در هر حال در این مناطق هم افرادی هستند که به صورت پیمانکار در این حوزه مشغول فعالیت هستند و حتماً گردش مالی به همراه دارد. «علیجان شمشیربند» وقتی در دوره چهارم شورای شهر ساری بر صندلی ریاست این نهاد تکیه زده بود درباره این مهم از سوی خبرنگاران مورد پرسش قرار گرفت. وی وعده داد که اگر افرادی بخواهند مانع به ثمررسیدن بحث ایجاد کارخانه زباله سوز شوند بنده این افراد را به مردم معرفی می‎کنم. اما اکنون از آن پرسش یک سال گذشته و همچنان از کارخانه زباله سوز خبری نیست و افرادی خاص با بهره‌گیری ازرانت‌های پنهانی بر تجارت انتقال زباله و درآمد بیش از 10 میلیارد تومانی‌اش چمبره زده‌اند و آب از آب تکان نخورده است. موضوعی که با اعتراض حجت‌الاسلام «یوسفعلی تیموری» امام جمعه شهر کیاسر نیز مواجه شده و وی نیز در سخنانی پرسیده که چه کسانی از بحث انتقال زباله به منطقه چهاردانگه مازندران سود می‎برند، شاید اقدامات این افراد باعث می‎شود که بحث احداث زباله سوز در مرکز استان به نتیجه نرسد.

سود دلالان زباله

یک کارشناس محیط زیست در این باره معتقد است، دپو زباله برای هر فرد سود نداشته باشد، اما برای مافیای پسماند سودمند است و روزانه درآمد هنگفتی برای آنان کسب می‌شود. مافیای پسماند با خیال راحت از سکوت افکار عمومی و مسئولان، تعداد زیادی از کارگران را با حقوق ناچیز و بدون امکانات اولیه به داخل زباله‌ها می‌فرستند و سود این طلای کثیف فقط نصیب تعداد انگشت‌ شماری می‌شود.

زباله سوز خوب یا بد؟

برخی از کارشناسان بر این باورند که مازندران مناسب برای ساخت کارخانه‌های زباله سوز نیست. آنان از تولید نوعی خاکستر سمی سخن به میان می‌آورند که ناشی از سوزاندن زباله است و عقیده دارند، این سم، سلامت مردم را تهدید می‌کند. اما در نقطه مقابل گروهی این راهکار را تنها راه حل بحران زباله اعلام کرده و بر این اعتقاد پافشاری می‌کنند که کارخانه زباله سوز بواسطه بالا بودن سطح آب‌های زیرزمینی در شمال کشور گزینه‌ای مطلوب محسوب می‌شود و این شیوه در کشورهایی نظیر سوئد نیز رواج دارد، به گونه‌ای که در این کشور نزدیک به 70 درصد زباله‌ها سوزانده می‌شود.

مشکل فرا استانی

هر بار که برگه‌های تقویم سرخ رنگ می‌شود، سیل مسافرانی را شاهد هستیم که برای بهره‌گیری از سواحل دریا به مازندران می‌آیند. بنابراین مشکل پسماند استان‌های شمالی یک مشکل فرا استانی‌ است که نیاز به توجه ویژه دارد، همان طور که در مورد گرد و غبار اولویت کشور خوزستان است در زمینه پسماند نیز اولویت باید استان‌های شمالی باشد. هنوز در برخی مناطق ساماندهی پسماند به شکل مطلوب نیست و در این زمینه با مشکل کمبود اعتبار روبه رو هستیم. استان‌های شمالی کشور در ایام تعطیلات پذیرای بیش از ۱۰ میلیون مسافر هستند.

تولید 5 تنی زباله بیمارستانی

«حسینعلی ابراهیمی‌کارنامی» مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران چندی پیش در نشست خبری با اصحاب رسانه استان با اشاره به بازدید از 3 محل دپو زباله در استان، خاطرنشان کرد: اوضاع پسماند در این مناطق چندان مناسب نیست و ساماندهی نشدن پسماند باعث آلوده شدن محیط‌‌های حفاظت شده نیز شده است. وی در عین حال بحث پیگیری برای کارخانه زباله‌ سوز مازندران را نیز مطرح کرد و یادآور شد: اقداماتی در این زمینه در حال انجام است. میزان زباله تولید شده بیمارستانی در استان بیش از 5 تن در روز است. این زباله‌ توسط مراکز درمانی بی‌خطرسازی می‌شود، اما برای زباله‌ مطب‌های پزشکان باید فکری شود.

تفکیک نا تمام

راهکارهایی چون تفکیک زباله‌های‌تر از خشک در خانه‌های مردم و آموزش به مردم برای کاهش تولید زباله نیز در شمال کشور و مازندران ارائه شده و حتی درباره راهکار اول چند شهرداری چون ساری، قائمشهر و تنکابن اقداماتی درباره آن انجام داده‌اند، اما تمامی این اتفاقات و برنامه‌ریزی‌ها در همان ماه‌های اول اجرایی شدنشان ابتر باقی مانده و مثل خیلی از طرح‌های اغلب شهرداران استان به بوته فراموشی سپرده شده، کاری که علاوه بر هزینه کم می‌توانست در راه برون رفت از این معضل مازندران را یاری کند.

نوشهر طلسم شکن می‌شود؟

البته شاید بهترین خبر در این باره را «علی نبیان» معاون امور عمرانی استانداری مازندران به مردم داد، در اظهارنظری که به نقل از وی در خبرگزاری مهر چاپ شد و وعده راه‌اندازی نخستین کارخانه زباله سوز در شهرستان نوشهر طی 3 ماه آینده بود.
بالاترین مقام تصمیم گیر در امور عمرانی مازندران همچنین تأکید کرد که برای احداث کارخانه زباله سوز ساری به‌دنبال منابع مالی هستیم تا بتوانیم اردیبهشت ماه سال آینده این مهم را در ساری انجام دهیم. اما در شهرستان آمل باوجود جلسات متعدد با طرف‌های ژاپنی نتیجه‌ای عاید مردم منطقه نشده و باید خودمان وارد ماجرا شویم. در شرایطی که زباله‌ها می‌تواند یک فرصت برای درآمدزایی به شمار آید، اما وجود زباله گردها که امروز به یک باند بزرگ تبدیل شده‌اند مدیریت صحیح روی طلای کثیف را با مشکل روبه‌رو کرده، به گونه‌ای که زباله از منبع درآمد برای کشور به یک معضل زیست محیطی تبدیل شده است.
آیا مشکل ساماندهی دفن زباله فقط تفکیک از مبدأ است یا عزم ملی و جهادی مسئولان را می‌طلبد؟ طلسم زباله سوز در شهرهای مازندران بویژه مرکز استان چه موقع شکسته می‌شود؟

جان سختی «طلای کثیف»

زباله در سبزترین استان کشور به کلافی پیچیده تبدیل شده که باز کردن گره‌های آن به تدبیری بالاتر از تفکرات استانی نیاز دارد. شاید کمتر روزی خورشید در آسمان مازندران در پس کوه‌های سر به فلک کشیده البرز از دیدها ناپدید می‌شود بی‌آنکه تلی از زباله‌ها و تعفن ناشی از آن دیدگان و مشام ساکنان منطقه‌ای از دیارعلویان را آزار ندهد. یک روز بحث انباشت زباله در سواحل خزر توجه افکار عمومی را به خود جلب می‌کند و روز دیگر شیرابه‌های این طلای کثیف که دیگر برای مردم مازندران مطلوبیتی ندارد جان ساکنان حاشیه کوهستان و جنگل را به مخاطره می‌اندازد. شاید به جرأت بتوان گفت که برنامه محوری و حل این معضل در رأس وعده‌های تمامی استانداران از دیر باز قرار داشته و همواره قول‌هایی درباره رساندن استان به دروازه‌های بی‌مشکلی درباره زباله داده شده، اما اکنون که بیش از 20 استاندار در دولت‌های مختلف چه بومی و چه غیر بومی در مازندران صدارت کرده و کم و زیاد هر کدام هم سعی بر انجام کاری در این ارتباط داشته‌اند، اما در برابر گزینه موفقیت تاکنون متأسفانه قلم قرمزی به نام ناکامی نقش بسته است. این مهم چنان ذهن مقامات تصمیم ساز و تصمیم گیر را به خود مشغول کرده که «معصومه ابتکار» معاون امور زنان ریاست‌جمهوری اخیراً در نشست نمایندگان تشکل‌های مردم نهاد و کارآفرینان در ساری، از اولویت‌های حل نشده در این باره سخن به میان آورد و تأکید کرد، مازندران بیشترین آسیب را از پسماند و پلاستیک می‌بیند.

گزارش: حسین خانی

روزنامه ایران – شماره 6638 – 16 آبان 1396